Bánh nghệ, một món ăn truyền thống độc đáo với tên gọi gợi nhiều tò mò, từng đứng trước nguy cơ thất truyền, nay đã có màn “hồi sinh” ngoạn mục, đặc biệt là phiên bản bánh nghệ Gò Công. Món bánh này không chỉ mang trong mình câu chuyện văn hóa sâu sắc mà còn là minh chứng cho sự bền bỉ của ẩm thực truyền thống Việt Nam.
Mặc dù cái tên “nghệ” không hề liên quan đến hình dáng hay nguyên liệu chính của món bánh, nhưng nó lại là một phần không thể thiếu trong lịch sử và bản sắc của món ăn này. Sau nhiều năm vắng bóng, món bánh tinh tế và đẹp mắt này đang dần tìm lại chỗ đứng trong lòng thực khách, gợi nhớ về những giá trị ẩm thực xưa cũ.
Bánh nghệ – Món ăn truyền thống đặc trưng với nhiều biến thể
Bánh nghệ là món bánh truyền thống đã gắn bó với ẩm thực miền Trung và Nam Bộ suốt hơn nửa thế kỷ. Trái với suy nghĩ của nhiều người rằng món bánh này có nguồn gốc từ miền Tây, bánh nghệ thực chất có gốc gác từ Nghệ An. Tên gọi “bánh nghệ” chính là cách để người dân tưởng nhớ xuất xứ của món bánh, thay vì được làm từ củ nghệ như nhiều người lầm tưởng. Trên thực tế, củ nghệ hoàn toàn không liên quan đến thành phần của bánh.
Món bánh này được làm hoàn toàn từ sự pha trộn khéo léo giữa ba loại bột chính: bột gạo, bột nếp và bột năng, cùng với nước theo một tỷ lệ chuẩn xác. Sự kết hợp này tạo nên độ dẻo dai và mềm mịn lý tưởng, giúp nghệ nhân dễ dàng tạo hình bánh.
Trong hành trình từ xứ Nghệ vào miền Nam và xuống miền Tây, bánh nghệ đã phát triển thành nhiều phiên bản đa dạng về hình dáng và hương vị. Ở miền Trung, các nghệ nhân thường tạo hình sợi bánh quây tròn, đan xen tựa như một chiếc rế. Bánh nghệ tại Sài Gòn lại được tô điểm thêm màu xanh lá dứa bắt mắt cùng mùi thơm nhẹ nhàng đặc trưng. Tuy nhiên, khi về đến miệt Gò Công (thuộc tỉnh Tiền Giang), miếng bánh lại mang một hình dáng hoàn toàn khác biệt, được tạo hình chữ nhật với các sợi bột đan xen liền mạch, gợi liên tưởng đến một tấm phên tre mộc mạc. Những sợi bột được se bằng tay một cách tỉ mỉ và khéo léo trên bề mặt lá chuối, sau đó được đem hấp cách thủy cho đến khi miếng bánh trở nên trong suốt, sợi bột mềm mịn và dẻo dai.
Giống như bánh hỏi, bánh nghệ thường được ăn kèm với nhiều món phụ phong phú. Phổ biến nhất là thịt nướng (hoặc heo quay), bì trộn thính rang, ghém cùng rau thơm tươi mát và chấm với nước mắm chua ngọt đặc trưng. Tại Sài Gòn, mẹt bánh nghệ còn có thêm mùi thơm nồng của hành phi giòn rụm. Trong khi đó, bánh nghệ Phan Thiết lại được thưởng thức cùng chả hấp, chả chiên, nem chua và tóp mỡ. Ở miệt Ninh Hòa, món bánh này còn được gọi là bánh dây và thường được dọn chung mâm với bánh hỏi, với điểm nhấn là lớp hẹ tăm nhỏ xíu phi thơm bằng dầu phộng phết lên trên bề mặt.
Riêng bánh nghệ Gò Công, với tạo hình độc đáo, các món ăn kèm cũng trở nên phong phú hơn rất nhiều, bao gồm heo quay, thịt nướng, bì, chả lụa, rau ghém và đồ chua, tạo nên một bữa ăn thịnh soạn và đầy hương vị.
Hành trình hồi sinh ấn tượng của bánh nghệ Gò Công
Với người dân Sài Gòn, bánh nghệ mới chỉ được biết đến rộng rãi trong vài năm gần đây, kể từ một sự kiện ẩm thực quy mô lớn do một nhà hàng tổ chức nhằm quảng bá các món ngon từ lúa gạo trên khắp các tỉnh thành Việt Nam. Sự xuất hiện của món bánh dân dã này tại một sự kiện đặc biệt đã thu hút đông đảo thực khách và giới sành ẩm thực. Nhiều người không khỏi ngỡ ngàng khi biết rằng món bánh này có tuổi đời lâu hơn cả tuổi của họ. Có lẽ vì sự công phu trong quá trình chế biến, cùng với sự lấn át của các trào lưu ẩm thực hiện đại và việc các nghệ nhân làm bánh lớn tuổi không có lớp hậu thế nối nghề, bánh nghệ đã từng phải chấp nhận lui vào quá vãng.
May mắn thay, bánh nghệ Gò Công vẫn giữ được vị thế quan trọng trong dòng chảy văn hóa ẩm thực của vùng. Những người dân miền Tây vẫn đặc biệt ưa chuộng món ăn này. Bánh nghệ không chỉ xuất hiện đẹp đẽ trong các dịp tiệc cưới hỏi, giỗ chạp, mà còn là một món ăn sáng ngon lành, quen thuộc của người Tiền Giang. Bánh nghệ Gò Công thỉnh thoảng cũng góp mặt trong các dịp lễ hội văn hóa ẩm thực địa phương. Dù chưa tạo được tiếng vang lớn trên phạm vi quốc gia, nhưng sự hiện diện và gìn giữ của món bánh dân dã này đã đóng góp một phần không nhỏ vào việc làm phong phú thêm nền ẩm thực truyền thống của vùng Tây Nam Bộ.
