Trong hành trình khám phá những hương vị độc đáo của miền Tây sông nước, Vĩnh Long hiện lên như một bức tranh diệu kỳ với những làng nghề truyền thống ẩn chứa bao câu chuyện. Nổi bật giữa vùng đất Bình Minh trù phú là làng nghề tàu hủ ky Mỹ Hòa, nơi thời gian dường như ngưng đọng trên từng thớ váng đậu vàng ươm, kể lại câu chuyện về một món quà dân dã mà đầy tinh tế. Đây không chỉ là một đặc sản ẩm thực, mà còn là linh hồn của một cộng đồng, được gìn giữ và trao truyền qua gần một thế kỷ.
Tàu hủ ky Mỹ Hòa: Hương vị trăm năm bên dòng sông Hậu
Nằm kẹp giữa mênh mang sông Hậu và nhánh Cái Vồn hiền hòa, gần sát chân cầu Cần Thơ vững chãi, làng nghề tàu hủ ky Mỹ Hòa là một dải đất thấm đẫm mồ hôi và tình yêu nghề của người dân Bình Minh, Vĩnh Long. Đã gần một thế kỷ trôi qua, hương khói đặc trưng từ những lò sản xuất vẫn vương vấn khắp xóm, hòa cùng hình ảnh những giàn sợi tàu hủ ky vàng ruộm chờ nắng dọc bờ sông, tạo nên một cảnh tượng vừa mộc mạc vừa quyến rũ. Trải qua bao thăng trầm, hiện nay vẫn còn khoảng 34 hộ gia đình miệt mài giữ lửa cho nghề, và năm 2013, niềm tự hào ấy đã được Cục Sở hữu trí tuệ công nhận với nhãn hiệu tập thể “Tàu hủ ky Mỹ Hòa – Bình Minh“.
Từ món chay bình dị đến nguyên liệu vạn món ngon
Nhắc đến tàu hủ ky, nhiều người thường mặc định đây là nguyên liệu độc quyền của các món chay thanh đạm. Tuy nhiên, sự thật là tàu hủ ky Mỹ Hòa đã vượt ra khỏi khuôn khổ ấy để trở thành một nguyên liệu đa năng, làm phong phú thêm muôn vàn món ăn mặn lẫn chay. Không chỉ giàu dinh dưỡng, món quà từ đậu nành này còn biến hóa khôn lường trong chế biến. Từ những lá tàu hủ ky miếng lớn mềm mại, sợi tàu hủ ky cọng khô giòn tan, cọng non tươi tắn cho đến loại ướp muối đậm đà, mỗi dạng thức lại mang đến một trải nghiệm ẩm thực riêng, khiến bất kỳ ai cũng phải ngạc nhiên trước sự linh hoạt của nó.
Khởi nguồn nghề gia truyền và câu chuyện cổ tích về váng đậu
Làng nghề Mỹ Hòa không phải tự nhiên mà có, nó được hình thành từ câu chuyện khởi nghiệp của hai anh em Châu Phạch và Châu Sầm. Khi họ đến vùng đất này và bắt đầu làm tàu hủ ky, bà con trong vùng thấy hay, tò mò đến xin truyền nghề. Dần dà, số người gắn bó với những chảo váng đậu ngày một đông lên, từ đó hình thành nên một làng nghề trù phú, mang theo hơi thở truyền thống. Ít ai ngờ rằng, món ăn phổ biến và đa dạng như ngày nay lại xuất xứ từ một câu chuyện về sự nghèo khó và tình cờ.
Người ta kể rằng, ngày xưa, có một gia đình nghèo làm nghề bán sữa đậu ở chợ. Một hôm, vợ chồng họ cãi vã to tiếng đến mức quên béng nồi sữa đang đun trên bếp, khiến sữa đóng thành một lớp váng dày. Người vợ tiếc của không nỡ bỏ đi, bèn vớt lấy váng đậu ấy treo lên sào phơi cho ráo rồi quên khuấy đi mất. Khi nhà hết sạch đồ ăn, vợ chồng lại lục đục vì cái đói, người vợ sực nhớ ra những miếng váng đậu khô còn vắt trên vách bếp. Nàng bèn lấy ra chế biến, với hy vọng cứu vãn cơn đói cồn cào. Thật bất ngờ, miếng váng đậu tưởng chừng bỏ đi ấy lại trở thành một món ăn ngon vượt ngoài sức tưởng tượng, mở ra cánh cửa cho một đặc sản trứ danh.
Tỉ mẩn từng công đoạn làm nên miếng tàu hủ ky vàng óng
Từ câu chuyện truyền miệng thuở sơ khai, hành trình làm tàu hủ ky ngày nay đã trở nên chuyên nghiệp và tinh xảo hơn rất nhiều, đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn của người thợ. Để cho ra đời những miếng tàu hủ ky Mỹ Hòa chuẩn vị, những hạt đậu nành chất lượng được ngâm chừng hai tiếng đồng hồ cho nở và mềm, sau đó xay nhuyễn thành bột. Từ bột đậu, qua máy ly tâm, người thợ chiết tách được dòng nước đậu nguyên chất, sánh mịn.
Nước đậu nguyên chất ấy được đưa lên những chiếc chảo lớn, xếp thành từng “dàn” (thông thường 18 chảo thành hai hàng), tùy theo quy mô của từng hộ gia đình. Bí quyết nằm ở việc duy trì nhiệt độ ổn định ở khoảng 70 độ C để váng đậu từ từ nổi lên. Nếu muốn lá tàu hủ ky dày dặn, váng đậu sẽ được để nổi lâu hơn; ngược lại, chỉ cần khoảng 5 phút là có thể vớt được những lá mỏng. Cứ khoảng 10 phút, một lớp váng mới lại xuất hiện, được người thợ dùng dao rạch nhẹ nhàng rồi nhanh tay treo lên sào trúc ngay phía trên chảo cho ráo nước. Công việc cứ thế tiếp diễn không ngừng nghỉ, đòi hỏi sự khéo léo và bền bỉ, cho đến khi nước đậu cạn hoàn toàn và chỉ còn lại lớp cuối cùng, được gọi là “vớt bẹ”. Để sản xuất ra 1kg tàu hủ ky thành phẩm với giá bán 95.000 đồng trên thị trường, cần tới khoảng 2,4 kg đậu nành tươi.
Khi thiên nhiên hòa điệu cùng bàn tay người thợ
Nghề làm tàu hủ ky Mỹ Hòa không chỉ là câu chuyện về đôi bàn tay khéo léo mà còn là sự hòa điệu cùng thiên nhiên. Người thợ làm nghề vẫn thường truyền tai nhau nỗi lo về mùa gió chướng tháng 7. Thời điểm ấy, nước sông thường đục, chất lượng đậu nành cũng kém hơn, khiến tàu hủ ky lên váng chậm, màu sắc không được vàng đẹp như ý. Phải chờ đến khoảng giữa tháng 10 cho đến tháng 4 hàng năm, khi thời tiết thuận lợi, đậu nành vào vụ, nước sông trong xanh, đó mới là thời gian lý tưởng để những mẻ tàu hủ ky thơm ngon, vàng óng ra đời.
Chính sự giao thoa giữa kinh nghiệm cha truyền con nối, tình yêu nghề bền bỉ và sự ưu ái của tự nhiên đã tạo nên những miếng tàu hủ ky Mỹ Hòa đặc trưng, mang theo hương vị trăm năm của vùng đất Bình Minh. Đến Vĩnh Long, ghé thăm làng nghề này, du khách không chỉ được thưởng thức một đặc sản ẩm thực mà còn được chạm vào một phần ký ức, một nét văn hóa sống động của miền Tây sông nước.
